Welkom op de winkel van dé Griekenland Specialist!

Maandelijks archief: april 2015

  • Olijfolie en Darmkanker

    Het blijkt dat er in landen rondom de Middellandse Zee behoorlijk wat minder darmkanker voorkomt dan in de rest van Europa. Natuurlijk wordt dan al snel gewezen op het zo geroemde Mediterrane dieet dat bestaat uit veel groente, een wijntje op zijn tijd en olijfolie.

    In Italië werd onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten van olijfolie op de kans dat er zich darmkanker kan ontwikkelen[1]. Men ontdekte dat een bepaald stofje in olijfolie, hydroxytyrosol, succesvol in staat is om de 'wachtposten' te activeren die ons lichaam in staat stellen om zich te verdedigen tegen sommige kankersoorten, waaronder darmkanker. Het doelwit van hydroxytyrosol is de type 1 cannabinoid receptor (CB1). Jawel, deze receptor is zo genaamd omdat hij ook reageert op de cannabinoids die in hashies en marihuana verstopt zitten.

    7a63d74b68e8053cf716ca0f45e2f51a

    Het bleek zelfs dat de onderzoekers een opmerkelijke viervoudige en selectieve toename toename van die expressie (remarkable (~4-fold) and selective increase) van die CB1-receptor in de darmen van laboratoriumratten. De activiteit van bepaalde genen, waarvan bewezen is dat ze het ontstaan van darmkanker kunnen bevorderen en die CB1-receptor als doelwit hebben, werd met de helft verminderd.

    Prof. Mauro Maccarrone, die behoorde tot het onderzoeksteam, verklaarde dat de positieve effecten het grootst bleken te zijn bij Extra Virgin olijfolie. Dus: hoe beter de olijfolie, hoe groter de voordelen.

    Overigens zit hydroxytyrosol, een krachtige antioxidant, niet alleen in olijfolie, maar ook wijn heeft invloed op de aanmaak van deze belangrijke stof[2].

    Hieruit blijkt dat verschillende onderdelen van het Mediterrane dieet een positieve inlvoed op het voorkomen van het ontstaan van darmkanker kunnen hebben.

    [1] Di Francesco et al: Extravirgin olive oil up-regulates CB1 tumor suppressor gene in human colon cancer cells and in rat colon via epigenetic mechanisms in Journal of Nutritional Biochemistry – 2014
    
    [2] Pérez-Maña et al: Ethanol induces hydroxytyrosol formation in humans in Pharmacological Research – 2015

     

  • Moretum, Pesto en Pistou

    Men laat de geschiedenis van pesto vrijwel altijd starten in Genua, gelegen in de Noord-Italiaanse provincie Ligurië, waar Pesto alla genovese traditioneel wordt gemaakt door met een vijzel basilicum, knoflook en pijnboompitten fijn te wrijven in olijfolie. Vervolgens wordt, afhankelijk van de regio, harde Parmezaanse kaas of harde Siciliaanse schapenkaas toegevoegd om het mengsel wat romiger te maken. De naam pesto is afkomstig van de Italiaanse term mortaio e pestello, wat 'vijzel en stamper' betekent.
    10421 F2
    Basilicum is inheems in delen van Azië en het keukenkruid is al in de klassieke oudheid naar Griekenland overgebracht. Daardoor zullen er mogelijk ooit in Italië recepten moeten hebben bestaan die lijken op pesto, maar nog geen basilicum als ingrediënt hebben gehad. Dat vermoeden klopt, want de Romeinen hadden al een vergelijkbare pasta met de naam moretum. Dat was een soort kruidenkaas die de oude Romeinen op brood smeerden. Moretum werd gewoonlijk gemaakt met kruiden, verse kaas, zout, olijfolie en wat azijn. De ingredienten werden fijngewreven in een vijzel. De naam alternatieve naam voor vijzel, mortier, is afgeleid van moretum.

    Op Sicilië ontstond de pesto alla siciliana, een roodgekleurde pesto die gebruik maakte van lokale producten. Men voegde tomaten toe en verving de pijnboompitten door amandelen. Doordat men (toen nog) zure tomaten gebruikte werd genoegen genomen met wat minder basilicum.

    Maar de faam van pesto is niet beperkt gebleven tot Italië, want in de Zuid-Franse Provence bestaat een vergelijkbare smaakmaker met de naam pistou. Pistou heeft dezelfde ingredienten als pesto, maar mist de pijnboompitten. Dat pistou zo populair is in de zuidelijke kuststreken van Frankrijk is niet zo vreemd, want gedurende de geschiedenis is het gebied regelmatig in Italiaanse handen geweest.

    Voor de volgende stap in de historie van pesto moeten we de Atlantische Oceaan over, want in Argentinië treffen we pesto in een nieuwe gedaante aan. Daar is basilicum vervangen door peterselie of koriander en wordt het chimichurri genoemd.

  • Olijfolie, een kleine geschiedenis

    Volgens Homerus was olijfolie ofwel vloeibaar goud in de klassieke oudheid niet slechts een voedingsmiddel, maar veel meer. Het vertegenwoordigde gezondheid, kracht, macht en het werd beschouwd als een geneesmiddel. Ook bezat het aspecten van magie en zorgde een goede kwaliteit voor bewondering, verwondering en tafelgesprekken. Zoveel is er in al die jaren eigenlijk dus niet veranderd.
    ideograms
    [Linear B, een oud-Grieks schrift]
    Speciaal in het oude Griekenland masseerden atleten het over hun hele lichaam omdat men dacht dat het hun kracht en geluk zou geven. Ze werden er tijdens het worstelen overigens ook voor hun tegenstander behoorlijk ongrijpbaar door. Olijfolie werd ook op de hoofden van belangrijke personen gesmeerd en bovendien werden mensen die overleden waren met olijfolie ingesmeerd. In die hoedanigheid gebruikt was olijfolie een symbool van toewijding en puurheid. Dat de faam van olijfolie over het hele Midden-Oosten bekend was wordt helemaal duidelijk als men bedenkt dat de Messias – en dat was iedere koning van Israël - werd gezalfd met een mengsel van olijfolie en een aantal geurige kruiden.
    images
    [Olijfolievaten - Knossos, Kreta]
    Hoewel de oorsprong van de cultivatie van olijfbomen verborgen ligt in de duistere krochten van de geschiedenis, heeft recent archeologisch onderzoek aan opgegraven potresten inmiddels aangetoond dat olijfolie al 8000 jaar geleden werd gebruikt in Israël[1]. De onderzoekers geloven dat olijfolie ook toen al een belangrijke plaats in het dieet innam, maar ook als lampenolie gebruikt kon worden.

    Voor wat betreft Griekenland denkt men dat de bevolking van Kreta, mogelijk onder invloed van het nabij gelegen Egypte, zo'n 3500 jaar geleden begonnen is met de verbouw van olijfbomen[2]. De Minoïsche olijfolie bleek zelfs van dezelfde kwaliteit als de hedendaagse olijfolie, waardoor de olijfolie in de Bronstijd niet alleen een belangrijk voedingsmiddel was, maar ook door export een belangrijke inkomstenbron voor de bevolking opleverde.

    [1] Namdar et al: Olive oil storage during the fifth and sixth millennia BC at Ein Zippori, Northern Israel in Israel Journal of Plant Sciences – 2014
     [2] Riley: Olive oil production on bronze age Crete: nutritional properties, processing methods and storage life of Minoan olive oil in Oxford Journal of Archeology – 2002

3 artikel(en)