GA NAAR KLANTENSERVICE - BEL ONS 06 8339 5258

Welkom op de winkel van dé Griekenland Specialist!

Olijfolie

  • Een bijzondere olijf: Castelvetrano

    Castelvetrano is stadje dat op het zo vaak zonnige Sicilië is gelegen. In de omgeving van dat Zuid-Italiaanse plaatsje liggen de olijfboomgaarden met een unieke variëteit olijven die getooid worden met de naam van die stad. De olijfboomgaarden met de Castelvetrano-olijven liggen verspreid langs de rivier de Belice, vandaar dat de olijven ook wel de naam Nocellara del Belice dragen.

    20140910-olives-vicky-wasik-1-castelvetrano

    De Castelvetrano-olijven zijn heldergroen van kleur en zijn vaak beschreven als vlezig en zoet (zoet). Ze zijn mild van smaak als gevolg van een verblijf van minimaal 12 uur in een bad van bijtende soda. Dat haalt de bitterheid uit die olijf, maar daarna moet diezelfde olijf enkele keren in water gewassen worden om de soda weer te verwijderen. Wanneer er geen spoor van die bijtende soda meer aanwezig is, moeten de Castelvetrano-olijven gekoeld of ingemaakt worden om de smaak en de groene kleur te kunnen behouden.

    Deze olijvenvariëteit heeft een zogenaamde Protected Designation of Origin status in de EU, maar dat verhield andere landen niet om diezelfde olijvenvarieteit aan te planten. Daardoor wordt de Castelvetrano-olijf ondertussen geleverd door producenten uit India, Pakistan en Zuid-Afrika.

    Waarmee kan deze speciale olijf worden gecombineerd? Kenners menen dat parmezaanse kaas of buffelmozarella perfecte kandidaten zijn voor een gelukkig huwelijk.

  • Olijfolie en Oleuropein

    Al eerder had ik hier gemeld dat er in olijfolie onverwachte stofjes verborgen zitten, waarvan men pas nu begint te begrijpen wat het effect op het menselijk lichaam is bij regelmatig gebruik. Naast oleocanthal, dat zelfs de werking van de pijnstiller diclofenac lijkt na te doen, heeft men nu ook oleuropein eens goed bekeken. 

    Oleuropein ontstaat gedurende de groeifase van de olijf en kan zelfs tot 14% van het gewicht van de droge stof bereiken. Laat je die olijf langer hangen dan zal hij verkleuren tot dieppaars of zelfs zwart, maar dan zakken de niveaus aan oleuropein weer. Ter compensatie maakt de olijf dan wel weer het gezonde hydroxytyrosol alsmede anthocyanines aan.

    Diverse onderzoeken lijken aan te tonen dat oleuropein behoorlijk wat positieve effecten heeft. Niet verwonderlijk noemt men het een antioxidant, maar die term is ondertussen aan behoorlijk wat verwatering onderhevig omdat zo'n beetje alle voedingsmiddelen die ooit hebben gegroeid of gebloeid met die term wordt opgezadeld.

    Oleuropein heeft sterke ontstekingsremmende eigenschappen[1]. De wetenschappers, die dit onderzoek uitvoerden, menen dat oleuropein in staat is de afweer tegen ziekmakende indringers kan versnellen en verhogen. Met andere woorden: je witte bloedlichaampjes reageren effectiever op virussen en andere ziekteverwekkers. Ook lijkt oleuropein een zo sterk antibacterieel effect te hebben dat onderzoekers geloven dat olijfolie zelfs een mogelijke behandeling kan opleveren voor luchtweginfecties en maag- en darmproblemen[2]. 

    Verder zijn er diverse onderzoeken geweest die suggereren dat oleuropein kankercellen kan vernietigen, maar dát is alleen maar aangetoond in een laboratorium[3]. Het probleem is, zoals altijd, om voldoende van de werkzame stof in de kankercellen te krijgen, terwijl de omliggende gezonde cellen niet aangetast worden. 

    Oleuropein, de belangrijkste glycoside in olijven, plus hydroxytyrosol, het stofje dat ontstaat als oleuropein afbreekt tijdens het rijpingsproces, zijn beide in verband gebracht met de vermindering van de kans op hart- en vaatziekten[4]. 

    U snapt dat de onvermijdelijke conclusie van deze column moet zijn dat je veel meer olijfolie in je dieet zou moeten opnemen. 

    [1] Visioli et al: Oleuropein, the bitter principle of olives, enhances nitric oxide production by mouse macrophages in Life Sciences – 1998
    [2] Bisginano et al: On the in-vitro antimicrobial activity of oleuropein and hydroxytyrosol in Journal of Pharmacy and Pharmacology – 1999
    [3] Cárdeno et al: Oleuropein, a secoiridoid derived from olive tree, inhibits the proliferation of human colorectal cancer cell through downregulation of HIF-1α in Nutrition and Cancer – 2013
    [4] Syed Haris Omar: Oleuropein in Olive and its Pharmacological Effects in Scientia Pharmaceutica – 2010

  • Olijfolie en Omega-Vetzuren

    In goede kwaliteit olijfolie zitten wisselende hoeveelheden omega-vetzuren, de bekende familie van gezonde onverzadigde vetzuren, waaronder 3.5 tot 21% linolzuur (een enkelvoudig onverzadigd omega-6-vetzuur) en 55 tot 83% oliezuur (een enkelvoudig omega-9-vetzuur). 

    Nee, in olijfolie horen beslist geen omega-3-vetzuren te zitten. Staat het wel op het label van je fles of blik olijfolie dan is er iets goed mis: óf je hebt een minderwaardige soort die vermengd is met goedkopere olie óf je hebt een product van een producent die te weinig vakmanschap bezit. 

    Biologische Olijfolie van Kreta
    Maar het grootste voordeel voor je gezondheid zijn toch wel de krachtige antioxidanten zoals polyfenolen als oleocanthal en oleaceine. De ietwat bittere en pittige smaak en nasmaak van echt goede olijfolie is het gevolg van hoge waarden van deze ontstekingsremmende stofjes. Omgekeerd geredeneerd zal gelden dat, hoe bitterder en pittiger je de olijfolie zal ervaren, hoe beter de kwaliteit zal zijn.

    Het is toch een geruststellend idee dat je gezonder kunt worden en blijven door simpelweg die heerlijke olijfolie over of door je gerechten te schenken. 

    Koop overigens zoveel mogelijk Griekse olijfolie omdat die de meeste antioxidanten schijnen te bezitten en je steunt tegelijkertijd de kwetsbare economie van dat land.

  • Olijfolie en Darmkanker

    Het blijkt dat er in landen rondom de Middellandse Zee behoorlijk wat minder darmkanker voorkomt dan in de rest van Europa. Natuurlijk wordt dan al snel gewezen op het zo geroemde Mediterrane dieet dat bestaat uit veel groente, een wijntje op zijn tijd en olijfolie.

    In Italië werd onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten van olijfolie op de kans dat er zich darmkanker kan ontwikkelen[1]. Men ontdekte dat een bepaald stofje in olijfolie, hydroxytyrosol, succesvol in staat is om de 'wachtposten' te activeren die ons lichaam in staat stellen om zich te verdedigen tegen sommige kankersoorten, waaronder darmkanker. Het doelwit van hydroxytyrosol is de type 1 cannabinoid receptor (CB1). Jawel, deze receptor is zo genaamd omdat hij ook reageert op de cannabinoids die in hashies en marihuana verstopt zitten.

    7a63d74b68e8053cf716ca0f45e2f51a

    Het bleek zelfs dat de onderzoekers een opmerkelijke viervoudige en selectieve toename toename van die expressie (remarkable (~4-fold) and selective increase) van die CB1-receptor in de darmen van laboratoriumratten. De activiteit van bepaalde genen, waarvan bewezen is dat ze het ontstaan van darmkanker kunnen bevorderen en die CB1-receptor als doelwit hebben, werd met de helft verminderd.

    Prof. Mauro Maccarrone, die behoorde tot het onderzoeksteam, verklaarde dat de positieve effecten het grootst bleken te zijn bij Extra Virgin olijfolie. Dus: hoe beter de olijfolie, hoe groter de voordelen.

    Overigens zit hydroxytyrosol, een krachtige antioxidant, niet alleen in olijfolie, maar ook wijn heeft invloed op de aanmaak van deze belangrijke stof[2].

    Hieruit blijkt dat verschillende onderdelen van het Mediterrane dieet een positieve inlvoed op het voorkomen van het ontstaan van darmkanker kunnen hebben.

    [1] Di Francesco et al: Extravirgin olive oil up-regulates CB1 tumor suppressor gene in human colon cancer cells and in rat colon via epigenetic mechanisms in Journal of Nutritional Biochemistry – 2014
    
    [2] Pérez-Maña et al: Ethanol induces hydroxytyrosol formation in humans in Pharmacological Research – 2015

     

  • Moretum, Pesto en Pistou

    Men laat de geschiedenis van pesto vrijwel altijd starten in Genua, gelegen in de Noord-Italiaanse provincie Ligurië, waar Pesto alla genovese traditioneel wordt gemaakt door met een vijzel basilicum, knoflook en pijnboompitten fijn te wrijven in olijfolie. Vervolgens wordt, afhankelijk van de regio, harde Parmezaanse kaas of harde Siciliaanse schapenkaas toegevoegd om het mengsel wat romiger te maken. De naam pesto is afkomstig van de Italiaanse term mortaio e pestello, wat 'vijzel en stamper' betekent.
    10421 F2
    Basilicum is inheems in delen van Azië en het keukenkruid is al in de klassieke oudheid naar Griekenland overgebracht. Daardoor zullen er mogelijk ooit in Italië recepten moeten hebben bestaan die lijken op pesto, maar nog geen basilicum als ingrediënt hebben gehad. Dat vermoeden klopt, want de Romeinen hadden al een vergelijkbare pasta met de naam moretum. Dat was een soort kruidenkaas die de oude Romeinen op brood smeerden. Moretum werd gewoonlijk gemaakt met kruiden, verse kaas, zout, olijfolie en wat azijn. De ingredienten werden fijngewreven in een vijzel. De naam alternatieve naam voor vijzel, mortier, is afgeleid van moretum.

    Op Sicilië ontstond de pesto alla siciliana, een roodgekleurde pesto die gebruik maakte van lokale producten. Men voegde tomaten toe en verving de pijnboompitten door amandelen. Doordat men (toen nog) zure tomaten gebruikte werd genoegen genomen met wat minder basilicum.

    Maar de faam van pesto is niet beperkt gebleven tot Italië, want in de Zuid-Franse Provence bestaat een vergelijkbare smaakmaker met de naam pistou. Pistou heeft dezelfde ingredienten als pesto, maar mist de pijnboompitten. Dat pistou zo populair is in de zuidelijke kuststreken van Frankrijk is niet zo vreemd, want gedurende de geschiedenis is het gebied regelmatig in Italiaanse handen geweest.

    Voor de volgende stap in de historie van pesto moeten we de Atlantische Oceaan over, want in Argentinië treffen we pesto in een nieuwe gedaante aan. Daar is basilicum vervangen door peterselie of koriander en wordt het chimichurri genoemd.

  • Olijfolie, een kleine geschiedenis

    Volgens Homerus was olijfolie ofwel vloeibaar goud in de klassieke oudheid niet slechts een voedingsmiddel, maar veel meer. Het vertegenwoordigde gezondheid, kracht, macht en het werd beschouwd als een geneesmiddel. Ook bezat het aspecten van magie en zorgde een goede kwaliteit voor bewondering, verwondering en tafelgesprekken. Zoveel is er in al die jaren eigenlijk dus niet veranderd.
    ideograms
    [Linear B, een oud-Grieks schrift]
    Speciaal in het oude Griekenland masseerden atleten het over hun hele lichaam omdat men dacht dat het hun kracht en geluk zou geven. Ze werden er tijdens het worstelen overigens ook voor hun tegenstander behoorlijk ongrijpbaar door. Olijfolie werd ook op de hoofden van belangrijke personen gesmeerd en bovendien werden mensen die overleden waren met olijfolie ingesmeerd. In die hoedanigheid gebruikt was olijfolie een symbool van toewijding en puurheid. Dat de faam van olijfolie over het hele Midden-Oosten bekend was wordt helemaal duidelijk als men bedenkt dat de Messias – en dat was iedere koning van Israël - werd gezalfd met een mengsel van olijfolie en een aantal geurige kruiden.
    images
    [Olijfolievaten - Knossos, Kreta]
    Hoewel de oorsprong van de cultivatie van olijfbomen verborgen ligt in de duistere krochten van de geschiedenis, heeft recent archeologisch onderzoek aan opgegraven potresten inmiddels aangetoond dat olijfolie al 8000 jaar geleden werd gebruikt in Israël[1]. De onderzoekers geloven dat olijfolie ook toen al een belangrijke plaats in het dieet innam, maar ook als lampenolie gebruikt kon worden.

    Voor wat betreft Griekenland denkt men dat de bevolking van Kreta, mogelijk onder invloed van het nabij gelegen Egypte, zo'n 3500 jaar geleden begonnen is met de verbouw van olijfbomen[2]. De Minoïsche olijfolie bleek zelfs van dezelfde kwaliteit als de hedendaagse olijfolie, waardoor de olijfolie in de Bronstijd niet alleen een belangrijk voedingsmiddel was, maar ook door export een belangrijke inkomstenbron voor de bevolking opleverde.

    [1] Namdar et al: Olive oil storage during the fifth and sixth millennia BC at Ein Zippori, Northern Israel in Israel Journal of Plant Sciences – 2014
     [2] Riley: Olive oil production on bronze age Crete: nutritional properties, processing methods and storage life of Minoan olive oil in Oxford Journal of Archeology – 2002
  • Olijfolie en de Gezondheid van je Hart

    Regelmatige consumptie van olijfolie kan de gezondheid van het hart verbeteren, zelfs bij mensen die niet (helemaal) het zo geroemde Mediterrane dieet volgen. Dat is de uitkomst van recent wetenschappelijk onderzoek[1].

    De consumptie van olijfolie wordt al veel langer geassocieerd met de preventie van hart- en vaatziekten. Olijfolie bevat oliezuur (ofwel oleïne) en phenylethanoïden als oleocanthal en oleuropein, die alletwee sterke antioxiderende and ontstekingsremmende eigenschappen bezitten.
    index
    Het vermogen van die phenylethanoïden om het lichaam te beschermen tegen de kwalijke invloeden van low density lipoprotein ofwel lage dichtheid lipoproteïne (LDL). Die LDL wordt het ‘slechte’ cholesterol genoemd. Veel cholesterol in die LDL-deeltjes is namelijk de directe oorzaak van het risico op hart- en vaatziekten. LDL vervoert cholesterol naar de cellen en spieren. Onderweg nestelt LDL zich gemakkelijk in de wanden van slagaders waardoor de slagaders kunnen vernauwen en dichtslibben. Dit proces heet slagaderverkalking. Hoe meer de slagaders vernauwd zijn, hoe groter het risico op een hart- of vaatziekte.

    De resultaten van het onderzoek toonden aan dat het eigenlijk niet zoveel uitmaakt bij (nog) gezonde mensen of ze olijfolie met maar weinig phenylethanoïden consumeerden of juist olijfolie met hogere waarden aan phenylethanoïden. De wetenschappers concludeerden dat het oliezuur, een enkelvoudig onverzadigde vetzuur, betrokken moet zijn bij de gezondheidsvoordelen van olijfolie.

    Uit een ander onderzoek bleek dat de werkzame stoffen in olijfolie juist de waarden van het gezondere en 'goede' high density lipoprotein ofwel hoge dichtheid lipoproteïne (HDL) wisten te verbeteren[2].

    [1] Silva et al: Impact of a 6-wk olive oil supplementation in healthy adults on urinary proteomic biomarkers of coronary artery disease, chronic kidney disease, and diabetes (types 1 and 2): a randomized, parallel, controlled, double-blind study in American Journal of Clinical Nutrition – 2014
    [2] Hernáez et al: Olive oil polyphenols enhance high-density lipoprotein function in humans: a randomized controlled trial in Arteriosclerosis, Thrombosis and Vascular Biology 2014

  • Olijfolie op Groenten

    In ons land wordt op sommige groenten traditioneel nog even een klontje boter gedaan om de smaak te accentueren. In landen rondom de Middellandse Zee wordt diezelfde methode toegepast met olijfolie. De olijfolie wordt rijkelijk over maaltijden met groente en over salades gesprenkeld. 

    Men wist al langer dat de toevoeging van olijfolie aan groenten de opname van vitamines en antioxidanten kan verbeteren, maar het blijkt dat deze combinatie nog een ander effect heeft: het kan je beschermen tegen een hoge bloeddruk[1].
    2015-02-22_112536Dit nieuwe onderzoek suggereert dat een eetpatroon, dat olijfolie met nitraatrijke groenten combineert, beschermt tegen een hoge bloeddruk. Van nitraatrijke groenten werd lang gedacht dat deze een beetje giftig waren, maar de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft recent geconcludeerd dat het onwaarschijnlijk is dat de blootstelling aan nitraat via groenten zal leiden tot gezondheidsrisico’s. Het Voedingscentrum heeft daarom de beperkende voorzorgsadviezen over de consumptie van nitraatrijke groente laten vervallen[2]. We kunnen dus nu echt genieten van nitraatrijkegroenten als spinazie, andijvie, rode biet en sla.

    Onderzoekers waren ook in staat te bewijzen dat olijfolie en verse olijven zelf ook een bron zijn van zogenaamde nitro-vetzuren. Deze vetzuren beschermen tegen hart- en vaatproblemen en het betekent dat ze het bloeddrukverlagende effect van groenten ook nog eens versterken[3]. 

    [1] Charles et al: Protection from hypertension in mice by the Mediterranean diet is mediated by nitro fatty acid inhibition of solubleepoxide hydrolase in Proceedings of the National Academy of Sciences – 2014
    [2] Voedingscentrum: Adviezen nitraat en nitraatrijke groente (Factsheet) – September 2014. Pfd hier.
    [3] Fazzari et al: Olives and Olive Oil Are Sources of Electrophilic Fatty Acid Nitroalkenes in PloS One – 2014

  • Olijfolie en Oleocanthal

    Wetenschappers vragen zich al veel langer af waaraan het zogenaamde Mediterrane dieet precies zijn gezondheidsvoordelen ontleent. Is het misschien de rust die uitgaat van het gezamenlijk de tijd nemen voor een maaltijd? Zijn het wellicht de vaatverwijdende effecten van de alcohol in de bij de maaltijden genuttigde wijn? 

    De laatste tijd richt de aandacht van de wetenschap zich meer en meer op de stofjes die zich verbergen in olijfolie. Een belangrijke kandidaat is een antioxidant met de naam oleocanthal. Het stofje blijkt verantwoordelijk te zijn voor de ietwat brandende, peperachtige sensatie die achterin je keel plaatsvindt wanneer je olijfolie consumeert. Het blijkt dat oleocanthal niet alleen een antioxidant is, maar ook ontstekingsremmende eigenschappen heeft. De werking doet wetenschappers denken aan die van diclofenac. De werking van diclofenac is gebaseerd op de remming van de zogenaamde cyclo-oxygenase-enzymen (COX). Deze enzymen zijn belangrijk voor de aanmaak van de stof prostaglandine. Prostaglandine is een stof die door het afweersysteem wordt aangemaakt op plaatsen waar het lichaam letsel heeft of waar er ontstekingen zijn. Ook oleocanthal heeft een remmend effect op die cyclo-oxygenase-enzymen.

    Olijfolie bevat zoveel oleocanthal dat het consumeren van slechts 50 gram per dag van een goede olijfolie gelijk staat aan een tiende van een dosis ibuprofen voor volwassenen[1]. Die hoeveelheid is gelijk aan ongeveer 3.5 eetlepels. En, jawel, ibuprofen activeert precies dezelfde receptor achterin je keel als olijfolie, de hTRPA1-receptor[2].

    Gewoonlijk wordt gedacht dat een slechts een klein beetje te weinig van bijvoorbeeld een bepaalde vitamine al kan leiden tot sub-klinische problemen, dat symptomen tot gevolg heeft die te vaag zijn om een arts een juiste diagnose te laten stellen. Omgekeerd kan een sub-klinische dosis van een ontstekingsremmer als oleocanthal dus ook zorgen voor een lichaam dat infecties beter kan afweren. Het is dus geen wonder dat men nu denkt dat het gedurende een langere termijn consumeren van kleine hoeveelheden goede olijfolie verantwoordelijk kan zijn voor de lage aantallen mensen met hart- en vaatziekten en de ziekte van Alzheimer in het Middellandse Zeegebied[3]. 

    Nieuw onderzoek heeft zelfs bewezen dat oleocanthal in staat is om kankercellen binnen een half uur te doden, terwijl het gezonde cellen met rust laat. De onderzoekers noemden de resultaten zelfs verbazingwekkend (Amazingly, oleocanthal induced cell death in all cancer cells examined) en dat zeggen ze niet zo vaak[4]. 

    [1] Beauchamp et al: Phytochemistry: ibuprofen-like activity in extra-virgin olive oil in Nature – 2005
    [2] Peyrot des Gachons et al: Unusual pungency from extra-virgin olive oil is due to restricted spatial expression of oleocanthal’s receptor in Journal of Neuroscience - 2011
    [3] Abuznait et al: Olive-oil-derived oleocanthal enhances β-amyloid clearance as a potential neuroprotective mechanism against Alzheimer's disease: in vitro and in vivo studies in ACS Chemical Neuroscience – 2013
    [4] LeGendre et al: Oleocanthal rapidly and selectively induces cancer cell death via lysosomal membrane permeabilization (LMP) in Molecular & Cellular Oncology – 2015

  • Olijfolie vs. Koolzaadolie

    Plotseling zie je in supermarkten flessen met koolzaadolie staan. Soms wordt zelfs een appèl gedaan aan het gevoel van de consument door te suggereren dat koolzaadolie van eigen bodem en eigen landbouwers afkomstig is en alleen daarom al aangekocht zou moeten worden. De smaak van koolzaadolie is heel mild en neutraal en wordt daarom wel gekozen in plaats van olijfolie die vaak een wat meer uitgesproken smaak heeft.

    Koolzaadolie wordt dus regelmatig aanbevolen als een alternatief voor hen die toch een zogenaamd Mediterraan dieet zouden willen volgen, maar koolzaadolie is een hele andere olie dan olijfolie en heeft daardoor mogelijk ook niet dezelfde positieve effecten als olijfolie.

    Olive-oil
    Onderzoekers hebben eens onderzocht of koolzaadolie inderdaad een geschikt alternatief is voor olijfolie[1]. Ze onderzochten het beschikbare bewijs en kwamen tot opmerkelijke conclusies. Voor wat betreft olijfolie vonden de wetenschappers het bewijs 'overtuigend' dat het gebruik ervan kon beschermen tegen hart- en vaatziekten. Voor koolzaadolie bleken er maar enkele kleine, korte termijnonderzoeken beschikbaar. De mogelijke gezondheidsvoordelen voor het gebruik van koolzaadolie waren waarschijnlijk het gevolg van de aanwezigheid α-linoleenzuur ofwel omega 3-vetzuur. Een probleem is dat het α-linoleenzuur oxideert tijdens het bakproces. De meeste gezondheidsvoordelen van olijfolie zijn juist het gevolg van de overdadige aanwezigheid van antioxidanten.

    De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat koolzaadolie niet kan worden aanbevolen als vervanger van olijfolie in een Mediterraan dieet.

    [1] Hofman, Gerber: Can rapeseed oil replace olive oil as part of a Mediterranean-style diet? in British Journal of Nutrition – 2014

11-20 of 21